Langres, zoek de bronnen

Begin van de Maas en de Marne

Onze route van Nederland naar ons huis in Spanje voert ons door het hart van Frankrijk, en ditmaal maken we een stop die voelt als een ontmoeting met oude bekenden. Na een kort verblijf in het Luxemburgse Esch-sur-Sûre zijn we nu neergestreken in Langres. Dit is een plek waar de geschiedenis voor ons persoonlijk wordt.

Terwijl we de camping oprijden, gaan onze gedachten terug naar twee jaar geleden. Toen stonden we hier met de camper, een ervaring waar ik destijds al uitgebreid over schreef. Vooral de wandeling over de stadsmuren vergeten we niet snel. Maar onze herinneringen gaan verder terug, wel veertig jaar.

Toen stonden we hier met een eenvoudig tentje, op de terugweg naar Nederland na een zomerse vakantie in Frankrijk. Nu zijn de rollen omgedraaid: we reizen naar het zuiden en de tent heeft plaatsgemaakt voor een vouwwagen.

Vouwwagen, les in geduld

Het opzetten van onze Camp-let North is een ritueel dat we nog onder de knie moeten krijgen. Erg soepel gaat het nog niet, maar we merken wel dat we sneller en handiger worden dan tijdens onze stop in Luxemburg. Het is duidelijk een kwestie van de juiste volgorde, een uitgekiend logistiek proces en hechte samenwerking.

Terwijl we de haringen in de Franse grond slaan, voelen we de zon van de Haute-Marne op onze rug. We staan weer op bekende grond. De stad hoeven we niet meer te verkennen. Dat geeft rust. Hoewel, we willen wel iets nieuws ontdekken.

Eigenlijk was het plan om in de omgeving onze nieuwe Forza e-bikes uitgebreid te gaan proberen. We hadden ons verheugd op de wind in de haren tijdens een rit door het glooiende landschap. Helaas gooit de blessure van Ankie, zij verrekte enkele spieren, roet in het eten. Een fietstocht van 35 kilometer is momenteel niet verantwoord. Daarom besluiten we de auto te nemen om enkele legendarische bronnen in de buurt te bezoeken.

Pouilly-en-Bassigny, waar de Maas ontspringt

Onze eerste bestemming is Pouilly-en-Bassigny. Hier, verscholen in het landschap dat op het eerste gezicht vlak lijkt, ontspringt de Maas. Het is een plek van grote symbolische waarde. Zoals de informatieborden hier aangeven, is de Maas een “op-en-top Europese rivier”. Ze weerspiegelt de vriendschappen en ruzies van een heel continent.

De ontdekking van de bron is een verhaal van eindeloze volharding. Het was Abt Joseph Evrard, een fervente wandelaar en ontdekker uit Luik, die geobsedeerd raakte door het vinden van de oorsprong van de Maas. In 1963 vertrok hij vanuit Givet en begon hij aan een tocht van 450 kilometer langs de rivier.

Al snel bereikte hij de regio van het Plateau de Langres, waar het barst van de bronnen tussen de Middellandse Zee en de Noordzee. Na zijn ontdekking duurde het echter tot 1977 voordat officieel werd aanvaard dat de bron inderdaad hier in Pouilly ligt. Evrard overleed in 1991, maar liet de wereld een fraai geschenk na: de bron van de Maas. Uit onze digitale zoektocht maken we op dat het de langste regenrivier van Europa is die het hele jaar door water bevat.

Maasvallei, eeuwenoude grens van macht

Het is indrukwekkend om te bedenken dat dit bescheiden stroompje in de 14e eeuw de grens vormde met het Heilige Roomse Rijk. In die tijd was de Maas niet slechts een waterweg, maar de scheidslijn tussen twee grote invloedssferen. De Meuse vormde de symbolische en vaak letterlijke grens tussen het Franse koninkrijk en de lappendeken van vorstendommen onder de Duitse keizer.

In de 17e eeuw veranderde het karakter van deze grens fundamenteel. De Franse koning Lodewijk XIV streefde naar de zogenaamde ‘natuurlijke grenzen’ voor zijn koninkrijk. De Maasvallei was hierbij van cruciaal belang; wie de rivier controleerde, beheerste de toegangswegen naar het hart van Europa.

Met het Verdrag van Nijmegen in 1678 wist Lodewijk XIV de regio rond de Maasvallei strategisch te behouden. Dit verdrag markeerde het einde van de Hollandse Oorlog. Hoewel Frankrijk enkele bezette gebieden in de Noordelijke Nederlanden moest opgeven, slaagde Lodewijk erin een keten van vestingsteden langs de grens te creëren, de zogenaamde Pré carré.

Erfenis van de verdedigingslinie

De versterking van deze regio was grotendeels het werk van de beroemde militair architect Vauban. Hij bouwde indrukwekkende citadellen langs de Maas, zoals in Namen en Dinant, om de Franse belangen te beschermen tegen invallen van de Habsburgers. Wat we nu zien als een vredig landschap, was destijds een zwaarbewaakt militair corridor dat de balans van de Europese macht bepaalde.

Daarmee is het bescheiden water van nu de stille getuige van eeuwen aan diplomatiek getouwtrek en bloedige conflicten die de contouren van het moderne Europa hebben getekend.

Tegenwoordig brengt de rivier mensen vooral samen. In Le Châtelet-sur-Meuse herinnert een monument uit 1980 ons aan de Frans-Belgisch-Nederlandse vriendschap. Dit is een teken van verbondenheid dat tastbaar wordt hier aan de oevers van een stroompje. Zeker als we bedenken dat dit uitgroeit tot een machtige rivier die ruim 900 kilometer verder uitmondt in de Noordzee.

Bron van de Marne

Na onze ontdekking van de oorsprong van de Maas rijden we door naar de bron van de Marne. Dit is een heel andere ervaring. Vanaf de parkeerplaats maken we te voet een flinke afdaling. Hier is de lucht koel en de vegetatie weelderig. Waar de Maas in een open veld begint, lijkt de Marne zich bijna te verschuilen in de diepte van het plateau.

Historisch gezien is de Marne van onschatbaar belang voor de scheepvaart richting Parijs. De ontdekking van haar bronnen gaat terug tot de oudheid, waarbij de Gallo-Romeinen de kracht van dit water al op waarde wisten te schatten. Het is fascinerend om het water uit de rotsen te zien sijpelen, terwijl we weten dat het ruim vijfhonderd kilometer verder uitmondt in de Seine en als een brede rivier door de Franse hoofdstad zal stromen.

De wandeling terug naar boven is pittig, maar nu we een blik hebben geworpen op de geboorte van zo’n machtige rivier maakt dat alles goed.

Langres, vol herinneringen

Terug in Langres wandelen we nog even door het historische centrum. Deze vestingstad op het plateau biedt prachtige vergezichten over de valleien die we zojuist hebben verkend. Het voelt goed om hier weer te zijn. De camping, de bronnen en de geschiedenis van dit gebied vormen een rode draad in onze eigen reisverhalen.

Morgen vervolgen we onze weg naar het zuiden, verder naar Spanje. De vouwwagen zal weer worden ingeklapt, hopelijk sneller dan de vorige keer, en we laten het glooiende landschap van de Haute-Marne achter ons. Maar de herinnering aan de bronnen van de Maas en de Marne en de lessen van Abt Evrard nemen we met ons mee.

Langres, soms moet je, zoals Abt Evrard,  jaren speuren om te vinden wat je zoekt, een andere keer is de terugkeer naar een plek waar je veertig jaar geleden was, al genoeg om de cirkel rond te maken. Nu terug naar huis en nieuwe reisplannen maken.