Texel voorbij De Koog

er is meer dan zand en zee

Voor het museum in De Waal zitten drie vrouwen op houten stoelen achter een tafel vol handwerk. Ze dragen de klederdracht van het eiland en werken zwijgend aan hun haakwerk. Of we een foto mogen maken. Ze knikken kort. Dat mag. Hun blik dwaalt eventjes af naar de weg, dan buigen ze zich weer over de haaknaalden. Fietsers rijden zonder omkijken langs het dorp, op weg naar de duinen.

Een uur eerder, bij de veerhaven van ’t Horntje, dicteerde de massa nog het tempo. Nog voor de klep van de veerboot goed en wel op de kade van ‘t Horntje op Texel ligt, komen de opvarenden massaal in beweging. Motoren starten, fietssloten klikken open, rugzakken worden op de schouders gehangen.

Iedereen kiest dezelfde route, naar de stranden van De Koog. Wij laten de meute voorgaan. Niet achter de zwerm fietsers aan. We nemen een andere weg.

Pas als de laatste auto de haven heeft verlaten, horen we Texel: wind over gras, een schaap dat blaat achter een dijk, wind die door de spaarzame bomen blaast. Zilte zeelucht maakt plaats voor de geur van nat gras. Verderop mengt die zich met de scherpe geur van schapenmest die boven de lage weilanden hangt.

We rijden over de dijk langs de Waddenzee, een strakke lijn tussen weilanden en slik, onderbroken door een enkele verwaaide struik. Rechts de zee, links het vlakke land met een paar bomen, een eenzame boerderij.

Krabben in Oudeschild

Al na een minuut of twintig komen we bij de rand van Oudeschild. De lucht verandert weer van karakter: de geur van gras en schapen maakt plaats voor het scherpe aroma van teer, zout water en opgedroogd zeewier.

Op de kade borrelen herinneringen op aan een vroeger zeilersleven. Decennia geleden lag hier onze eigen boot. In al die jaren is er nauwelijks iets veranderd.  Ook nu hangen kinderen over de rand van de kade met touwtjes en schepnetten. 

“Eindelijk! Een krab! Ben ik zeventig, vang ik mijn eerste krab,” roept een man met een verweerd gezicht. Vol trots houdt hij het schaaldiertje als een trofee op de palm van zijn hand.

Voor hij het terug laat glijden in het water van de havenkom. Omstanders lachen om het enthousiasme van een man die zeventig jaar moest wachten op zijn eerste krab.

Nog even slaan we de drukte rond de haven gade. Maar we moeten verder: Naar De Waal waar we het bestaan niet van wisten. Een dorp waar drie vrouwen voor een museum zitten en niet stoppen met haken voor een fietser die een foto wil maken.

Opstand en felle gevechten

Onze fietsen parkeren we bij de kerk. Die oogt jonger dan de huizen eromheen. Hoe kan dat? Wat is het verhaal achter de kerk? Aan de muur van de kerk hangt de verklaring voor haar jonge uiterlijk.

In de nacht van 5 op 6 april 1945 kwamen Georgische soldaten van het 822e Infanteriebataljon, ingezet door het Duitse leger, in opstand tegen hun bevelhebbers. Felle gevechten volgen. Op 7 april ging ook de oude dorpskerk van De Waal in vlammen op.

Terwijl het vasteland op 5 mei de bevrijding vierde, woedde op Texel nog een felle strijd. Die eindigde pas op 20 mei met de komst van Canadese troepen.

Hoeveel mensen de opstand het leven kostte, blijft onderwerp van discussie tussen historici; de schattingen lopen uiteen van ruim duizend tot enkele duizenden Georgiërs, Duitse soldaten en Texelaars.

Wat vaststaat: de kerk werd gedeeltelijk herbouwd en in 1952 in gebruik genomen. Voor een toren was toen nog geen geld; die kwam er pas in 1961.

Sommeltje uit de Sommeltjesberg

Tegenover de protestantse kerk ontdekken we een stenen figuurtje, nog geen dertig centimeter hoog. Een informatiebord noemt het een Sommeltje, een aardmannetje uit de lokale sage dat huist in de Sommeltjesberg vlak bij het dorp.

’s Nachts zou het tevoorschijn komen om in het maanlicht te dansen en het zilverwerk van de dorpsbewoners te poetsen, tot het eerste daglicht het weer in steen verandert.

De Cocksdorp moet wachten

Ons plan om door te rijden naar de vuurtoren bij De Cocksdorp laten we vallen. Het eiland blijkt voor fietsers groter dan de kaart doet vermoeden, en om de laatste boot van TESO naar Den Helder te halen, wint een ontspannen rit het van een afgevinkte lijst. De noordpunt schrappen we. Die vuurtoren staat er ook volgend jaar nog.

Langs de duinrand fietsen we terug naar ‘t Horntje. De lucht ruikt droger dan in de ochtend; tussen de dennen hangt een warme harsgeur. Zand waait over het pad. We moeten door. De veerboot wacht niet. En misschien komen de Sommeltjes vannacht in actie.