Tien kilometer naar toen

Een kasteel, een school en een duif

Op het terras van de HEMA in Oisterwijk zit een vrouw naast ons die al haar hele leven in het dorp woont. Ze praat met dat zachte Brabantse ritme waarin iedere zin net iets langer lijkt te duren. Ze vertelt over haar vader, drieënnegentig inmiddels.

“Hij komt uit de Jordaan”, zegt ze. De Jordaan? Midden in Oisterwijk? In mijn hoofd verschijnen beelden van Amsterdamse grachten, smalle huizen en bruine cafés.

Ze ziet mijn verwarring. “Nee, niet Amsterdam. In Boxtel heb je ook een Jordaan.” Daarbij doelt ze op een arbeiderswijk langs het spoor, zo blijkt. Een naam die door de bewoners zelf is gegeven en inmiddels gewoon onderdeel van Boxtel is geworden.

Boxtel. Als die naam valt, opent zich een deur die tientallen jaren gesloten is geweest. “Daar heb ik op school gezeten”, zeg ik. “Het Jacob Roelant College.”

“Oh ja? En Kasteel Stapelen?” Ik knik. “Het internaat?”, vraagt ze. “Bestaat dat nog?”, wil ik weten. “Zeker. De paters zijn weg. Er zijn nu appartementen in het gebouw gemaakt. Maar het park is er nog. Dat is nu zo mooi. Je moet er echt gaan kijken.” Een paar dagen later stappen we op de fiets en rijden we naar Boxtel.

Tien kilometer terug in de tijd

Op weg naar mijn middelbare school van toen zien we in de verte een kudde witte koeien bij een ven. Even lijkt Brabant ver weg. Het beeld doet denken aan het landschap en de kuddes die we ooit in Afrika zagen. Dieren die de ruimte hebben en hun eigen gang gaan. Ook komen herinneringen boven aan onze fietstochten over de Veluwe.

We rijden verder door bossen, langs heidevelden, weilanden en akkers met maïs. Herinneringen aan mijn schooltijd komen naar boven. Tien kilometer. Meer is het niet tussen Oisterwijk en Boxtel. Op onze e-bikes is dat niet noemenswaardig. 

Nu geen gevecht met de wind die altijd tegen was, geen zware boekentas achterop, geen bevroren, gevoelloze vingers aan het stuur zoals meer dan een halve eeuw geleden. Iedere schooldag dezelfde route. Ook tien kilometer. Van Vught naar Boxtel. En weer terug. Ook op zaterdag.

Winterochtenden waarin het nog donker was als ik vertrok. Een oostenwind die door mijn jas sneed. Regen die tussen de naden van mijn handschoenen kroop. Soms sneeuw op het fietspad.

Nat en verkleumd

Eenmaal in Boxtel zette ik mijn fiets op slot met vingers die nauwelijks nog wilden bewegen. Dan, nat en verkleumd naar de garderobe, een wereld op zichzelf.

Tientallen natte jassen hingen dicht opeengepakt naast elkaar. De geur van vochtige wollen mutsen en sjaals vulde de ruimte. Altijd hing er in de winter een weeë lucht van kleding die langzaam probeerde te drogen.

Diezelfde geuren namen we mee naar de klas. Broekspijpen zwaar van de regen of de gesmolten sneeuw. Kousen die niet wilden drogen. Schoenen die je voeten koud hielden. Pas wanneer de radiatoren op stoom kwamen, kreeg je weer langzaam gevoel in je tenen. Ramen die besloegen door de adem van dertig meisjes en jongens in natte kleren.

Kasteel aan de Dommel

Kasteel Stapelen, het is er nog steeds. Precies zoals die mevrouw op het terras in Oisterwijk had beloofd. Aan de rand van het park weerspiegelt het donkere water van de Dommel de rode bakstenen gevel. Kantelen steken boven de bomen uit. Smalle torentjes wijzen omhoog.

Naast het kasteel staat het gebouw dat ik mij herinner uit mijn schooltijd. Het voormalige internaat van de paters Assumptionisten. Hier woonden jongens uit mijn klas die intern waren. “Daar had ik gymles”, zeg ik tegen Ankie.

Flarden herinneringen aan een donkere sportzaal en naar opgedroogd zweet ruikende kleedkamers dwarrelen door mijn hoofd. De geur van boenwas. Leer van de ballen en de gymtoestellen. De kamers waar ooit jongens sliepen, zijn veranderd in appartementen. Ook dat had die mevrouw verteld. 

Langzaam fietsen we door het park. Voor leerlingen van het Jacob Roelant College was dit terrein het pauzelandschap. Hier liepen we tussen de oude bomen. Hier schreven we huiswerk over en rookten we stiekem een sigaret. Net uit het zicht van de paters.

Mijn oude school staat er ook nog. Ooit een modern gebouw met rechte lijnen en grote ramen. Nu vooral een plek waar herinneringen naar boven komen.

Vlucht van een duif

Als ik naar de ramen van de lokalen kijk, komt één verhaal tot leven. Mijn spreekbeurt over duivensport. Ik hield zelf duiven en een theoretisch verhaal over die dieren vond ik nauwelijks interessant. Een duif was geen onderwerp voor een verhaal. Een duif, je moest hem zien.

Dus nam ik er één mee. In een mandje. Tijdens de les opende ik het deksel. De duif koos onmiddellijk voor vrijheid. Wat volgde was chaos. Vleugels sloegen tegen het systeemplafond. Veren dwarrelden op de banken.

Een vogel die geen idee had waar hij heen moest. Een klas vol joelende meisjes en jongens die ineens weer bij de les waren en een lerares die waarschijnlijk niet wist of ze boos moest worden of moest lachen.

Meer dan een halve eeuw later zijn de paters verdwenen. Het internaat bestaat niet meer. Beelden vervagen, maar de stilte rond Kasteel Stapelen is gebleven. En ergens boven de Dommel fladdert die ene herinnering.